Steeds meer organisaties brengen hun applicaties, bestanden en complete IT-omgevingen naar de cloud. De voordelen zijn duidelijk: capaciteit kan eenvoudig worden uitgebreid, medewerkers kunnen vanaf verschillende locaties werken en bedrijven hoeven niet voortdurend zelf nieuwe servers aan te schaffen en te onderhouden.
Toch ontstaat tegelijkertijd een nieuwe discussie.
Want wanneer steeds meer essentiële bedrijfsprocessen naar de cloud verdwijnen, wordt ook steeds belangrijker wie uiteindelijk controle heeft over die cloudomgeving.
Waar staan de servers? Waar worden back-ups opgeslagen? Wie beheert de infrastructuur? Welke andere organisaties maken gebruik van dezelfde systemen? Onder welke wetgeving valt de cloudprovider? En wat gebeurt er wanneer je later wilt overstappen?
Voor organisaties die meer controle willen, kan een Private Nederlandse Cloud een interessante oplossing zijn.
Een Private Nederlandse Cloud combineert de flexibiliteit van cloudcomputing met een afgeschermde omgeving en de mogelijkheid om data en infrastructuur in Nederland onder te brengen.
Wat is een Private Nederlandse Cloud?
Een private cloud is een cloudomgeving die specifiek voor één organisatie wordt ingericht.
Dat is een belangrijk verschil met een public cloud.
Binnen een public cloud maken grote aantallen organisaties gebruik van dezelfde onderliggende cloudinfrastructuur. De cloudprovider verdeelt de beschikbare rekenkracht, opslagcapaciteit en andere middelen over zijn klanten.
Bij een private cloud wordt de omgeving exclusief voor één organisatie ingericht.
Afhankelijk van de gekozen oplossing kunnen bijvoorbeeld compute, opslag, netwerkcomponenten of complete fysieke servers exclusief beschikbaar zijn voor één klant. Er bestaan daarbij verschillende technische vormen van private cloud: van volledig dedicated hardware tot infrastructuur waarbij bepaalde onderdelen fysiek worden gedeeld maar de klantomgevingen sterk logisch van elkaar zijn gescheiden.
Wanneer deze infrastructuur vervolgens in Nederlandse datacenters wordt ondergebracht en door een Nederlandse cloudprovider wordt beheerd, spreken aanbieders vaak over een Private Nederlandse Cloud.
Waarom kiezen voor een Nederlandse private cloud?
Er zijn verschillende redenen waarom organisaties bewust voor een private cloud in Nederland kiezen.
Een van de belangrijkste redenen is controle.
Wanneer bedrijfsgegevens en kritieke applicaties onderdeel zijn geworden van vrijwel ieder bedrijfsproces, wil een organisatie precies weten wat ermee gebeurt.
Dat geldt zeker wanneer gevoelige informatie wordt verwerkt.
Denk bijvoorbeeld aan persoonsgegevens, financiële gegevens, patiëntinformatie, juridische documenten, intellectueel eigendom en vertrouwelijke bedrijfsinformatie.
Een Private Nederlandse Cloud kan ervoor zorgen dat duidelijker kan worden vastgelegd waar deze informatie wordt opgeslagen en wie verantwoordelijk is voor het beheer van de infrastructuur.
Private cloud versus public cloud
Om de voordelen van een private cloud goed te begrijpen, is het belangrijk om eerst naar het verschil met een public cloud te kijken.
Public cloud
Bij een public cloud biedt een provider cloudcapaciteit aan grote aantallen klanten.
De infrastructuur is ontworpen om enorme hoeveelheden gebruikers en applicaties te ondersteunen.
Dat levert grote voordelen op.
Een organisatie kan bijvoorbeeld snel extra capaciteit inschakelen, nieuwe diensten activeren en wereldwijd applicaties beschikbaar maken.
Voor veel toepassingen is een public cloud daarom een uitstekende oplossing.
Private cloud
Een private cloud legt andere accenten.
De cloudomgeving wordt ingericht voor één organisatie en kan daardoor veel specifieker worden afgestemd op de gewenste beveiliging, prestaties, beschikbaarheid en compliance.
Een organisatie krijgt daarmee meer controle over de inrichting van de omgeving.
Private cloud betekent overigens niet automatisch dat er letterlijk één fysieke server in een datacenter staat waarop slechts één bedrijf werkt.
Moderne private-cloudplatformen kunnen veel uitgebreider zijn en bestaan uit meerdere servers, opslagplatformen, netwerkcomponenten, virtualisatielagen en beveiligingsoplossingen.
Het belangrijkste kenmerk is dat de cloudomgeving voor de betreffende organisatie wordt afgeschermd en ingericht.
Waarom de locatie van data belangrijk is
Bij een Nederlandse private cloud speelt ook de fysieke locatie van gegevens een belangrijke rol.
Data kan bijvoorbeeld worden opgeslagen in Nederlandse datacenters.
Hierdoor weet een organisatie beter waar belangrijke bedrijfsinformatie zich fysiek bevindt.
Maar alleen de locatie van een server vertelt nog niet het volledige verhaal.
Een cloudomgeving kan immers in Nederland staan terwijl de leverancier zelf onderdeel is van een internationale onderneming.
Daarom moet bij het beoordelen van een Private Nederlandse Cloud naar meerdere aspecten worden gekeken.
Waar staat de primaire data?
Waar staan back-ups?
Wie beheert de infrastructuur?
Wie is juridisch eigenaar van de cloudprovider?
Welke externe leveranciers worden gebruikt?
Wie kan technisch toegang krijgen?
En onder welke jurisdictie vallen de verschillende partijen?
Pas wanneer deze vragen worden meegenomen, ontstaat een volledig beeld van de mate van controle over de cloudomgeving.
Private Nederlandse Cloud en datasoevereiniteit
Hiermee komen we bij een belangrijk begrip: datasoevereiniteit.
Datasoevereiniteit gaat verder dan alleen dataopslag.
Het draait om de zeggenschap over gegevens en de juridische en technische omstandigheden waaronder deze worden verwerkt.
Voor organisaties wordt dit onderwerp steeds relevanter.
Bedrijfsdata wordt namelijk steeds vaker verspreid over verschillende digitale diensten. Documenten staan in de cloud, e-mail wordt extern verwerkt, klantgegevens staan in SaaS-applicaties en bedrijfssoftware draait op externe infrastructuur.
Hierdoor ontstaat een keten van leveranciers.
Hoe langer die keten wordt, hoe moeilijker het soms wordt om precies vast te stellen wie uiteindelijk toegang tot bepaalde informatie kan krijgen.
Een Private Nederlandse Cloud kan worden gebruikt om belangrijke onderdelen van deze keten dichter bij huis te organiseren.
Is een Nederlandse private cloud automatisch soeverein?
Nee.
De termen Nederlandse cloud, private cloud en soevereine cloud worden regelmatig door elkaar gebruikt, maar betekenen niet exact hetzelfde.
Een private cloud zegt voornamelijk iets over de exclusiviteit en inrichting van de omgeving.
Een Nederlandse cloud zegt meestal iets over de locatie van de infrastructuur of de herkomst van de leverancier.
Een soevereine cloud gaat verder en kijkt naar de daadwerkelijke zeggenschap over data, technologie en beheer.
Een Private Nederlandse Cloud kan dus een belangrijk onderdeel zijn van een soevereine cloudstrategie, maar organisaties moeten altijd onderzoeken hoe de dienstverlening precies is ingericht.
Meer controle over beveiliging
Een belangrijk voordeel van een private cloud is dat beveiliging veel specifieker kan worden afgestemd op één organisatie.
Bij een standaard cloudomgeving bepaalt de provider voor een groot gedeelte hoe de infrastructuur is ingericht.
Binnen een private omgeving kunnen aanvullende beveiligingsmaatregelen worden toegepast die passen bij het risicoprofiel van de organisatie.
Denk bijvoorbeeld aan netwerksegmentatie, uitgebreide toegangscontrole, logging, monitoring, encryptie, firewalls en aanvullende beveiliging van specifieke applicaties.
Ook kan nauwkeuriger worden bepaald welke medewerkers of externe partijen beheerdersrechten krijgen.
Dat is belangrijk.
Veel beveiligingsincidenten ontstaan namelijk niet uitsluitend door technische kwetsbaarheden. Verkeerd ingestelde rechten, gestolen accounts en menselijke fouten kunnen eveneens grote gevolgen hebben.
Dedicated resources en voorspelbare prestaties
Private cloud kan daarnaast voordelen bieden op het gebied van prestaties.
Bij bepaalde private-cloudoplossingen beschikt een organisatie over dedicated rekenkracht, geheugen en opslagcapaciteit.
Hierdoor hoeft deze capaciteit niet met andere klanten te worden gedeeld.
Dat kan vooral interessant zijn voor applicaties waarbij voorspelbare prestaties belangrijk zijn.
Denk bijvoorbeeld aan grote databases, bedrijfskritische applicaties, digitale platformen of systemen die continu grote hoeveelheden gegevens verwerken.
Bij het selecteren van een provider is het overigens verstandig om precies te vragen welke onderdelen daadwerkelijk dedicated zijn.
De technische invulling van het begrip private cloud kan namelijk per aanbieder verschillen.
Schaalbaarheid zonder eigen serverpark
Een veelgehoord misverstand is dat private cloud hetzelfde is als traditionele hosting.
Dat hoeft niet zo te zijn.
Een moderne private cloud kan juist veel eigenschappen van reguliere cloudcomputing bieden.
Capaciteit kan bijvoorbeeld worden uitgebreid wanneer een organisatie groeit.
Extra rekenkracht, geheugen of opslag hoeft dan niet noodzakelijk te betekenen dat een bedrijf zelf servers moet bestellen, installeren en onderhouden.
De cloudprovider verzorgt de onderliggende infrastructuur.
Hierdoor ontstaat een combinatie van twee werelden:
meer controle over de omgeving, zonder zelf een compleet datacenter te hoeven beheren.
Private Nederlandse Cloud en de AVG
Voor Nederlandse organisaties die persoonsgegevens verwerken is de Algemene Verordening Gegevensbescherming belangrijk.
De keuze voor een Nederlandse private cloud betekent niet automatisch dat een organisatie volledig aan de AVG voldoet.
Dat onderscheid is belangrijk.
Compliance hangt namelijk af van veel meer factoren dan alleen de locatie van een server.
Organisaties moeten onder andere bepalen welke persoonsgegevens zij verwerken, waarom ze deze gegevens verwerken, hoe lang ze worden bewaard, wie toegang heeft en welke beveiligingsmaatregelen worden toegepast.
Een Nederlandse private cloud kan het wel eenvoudiger maken om bepaalde onderdelen van deze keten inzichtelijk te maken.
Vooral wanneer de provider transparant is over datalocaties, beheer, onderaannemers en beveiligingsprocedures.
Interessant voor organisaties met gevoelige gegevens
Niet iedere organisatie heeft dezelfde eisen aan een cloudomgeving.
Een eenvoudige bedrijfswebsite heeft bijvoorbeeld een totaal ander risicoprofiel dan een omgeving waarin medische dossiers worden verwerkt.
Private Nederlandse Cloud-oplossingen zijn daarom vooral interessant wanneer veiligheid, beschikbaarheid of controle zwaar meewegen.
Zorg
Zorgorganisaties verwerken bijzonder gevoelige persoonsgegevens.
Medische gegevens moeten goed worden beschermd en tegelijkertijd beschikbaar blijven voor bevoegde medewerkers.
Daarbij kunnen naast de AVG ook sectorspecifieke normen en eisen een belangrijke rol spelen.
Financiële dienstverlening
Ook financiële instellingen en financiële dienstverleners verwerken grote hoeveelheden vertrouwelijke informatie.
Beveiliging, controle, logging en continuïteit kunnen daardoor belangrijke voorwaarden zijn bij de keuze van een cloudomgeving.
Juridische dienstverlening
Advocatenkantoren, notarissen en andere juridische dienstverleners beschikken over informatie die zeer vertrouwelijk kan zijn.
Controle over de locatie en toegang tot gegevens kan daarom zwaar meewegen.
Overheid
Voor overheidsorganisaties speelt daarnaast digitale autonomie een belangrijke rol.
Overheidsdiensten worden steeds digitaler en grote hoeveelheden informatie worden binnen cloudomgevingen verwerkt.
Daarmee wordt de vraag wie controle heeft over de infrastructuur ook een maatschappelijk vraagstuk.
Bedrijven met intellectueel eigendom
Ook buiten sterk gereguleerde sectoren kan private cloud interessant zijn.
Technologiebedrijven, fabrikanten, onderzoeksorganisaties en andere ondernemingen kunnen beschikken over ontwerpen, broncode, productinformatie of onderzoeksgegevens die grote commerciële waarde vertegenwoordigen.
Beschikbaarheid en bedrijfscontinuïteit
Beveiliging gaat niet alleen over het voorkomen van ongeautoriseerde toegang.
Een ander belangrijk onderdeel is beschikbaarheid.
Wanneer een organisatie volledig afhankelijk is van digitale applicaties, kan een storing grote gevolgen hebben.
Medewerkers kunnen niet werken.
Bestellingen kunnen niet worden verwerkt.
Klanten kunnen geen gebruikmaken van digitale diensten.
Productieprocessen kunnen stilvallen.
Een professionele private-cloudomgeving moet daarom rekening houden met mogelijke storingen.
Redundante systemen kunnen ervoor zorgen dat het uitvallen van één onderdeel niet direct betekent dat de complete omgeving onbereikbaar wordt.
Back-ups blijven essentieel
Een Private Nederlandse Cloud maakt goede back-ups niet overbodig.
Sterker nog: hoe belangrijker de cloudomgeving wordt voor een organisatie, hoe belangrijker een goede back-upstrategie wordt.
Daarbij moet verder worden gekeken dan alleen de vraag of er “een back-up” aanwezig is.
Hoe vaak wordt deze gemaakt?
Hoe lang worden verschillende versies bewaard?
Waar staat de back-up?
Is deze gescheiden van de primaire productieomgeving?
Kan ransomware ook de back-up bereiken?
Hoe snel kunnen gegevens worden hersteld?
En wordt daadwerkelijk getest of herstel werkt?
Een back-up waarvan niemand weet of deze teruggezet kan worden, biedt weinig zekerheid.
Geografische spreiding binnen Nederland
Een interessante mogelijkheid bij Nederlandse cloudinfrastructuur is geografische spreiding.
Een provider kan bijvoorbeeld meerdere datacenters in Nederland gebruiken.
Wanneer een ernstige storing één locatie treft, kan een andere locatie worden gebruikt om bepaalde diensten beschikbaar te houden of gegevens te herstellen.
Voor organisaties die bewust hun data in Nederland willen houden, biedt dit een interessante combinatie.
Data kan geografisch worden gespreid zonder dat deze noodzakelijk buiten Nederland wordt opgeslagen.
Welke mate van redundantie daadwerkelijk beschikbaar is, verschilt uiteraard per provider en gekozen dienstverlening.
Private Nederlandse Cloud en hybride cloud
Een organisatie hoeft niet al haar IT in één private cloud onder te brengen.
Dat is juist een belangrijk voordeel van een moderne cloudstrategie.
Een Private Nederlandse Cloud kan worden gecombineerd met andere infrastructuren.
Dit noemen we een hybride cloud.
Een organisatie kan bijvoorbeeld gevoelige persoonsgegevens en bedrijfskritische applicaties binnen een Nederlandse private cloud plaatsen.
Tegelijkertijd kunnen andere applicaties gebruikmaken van een internationale public cloud.
Ook kunnen bepaalde systemen lokaal binnen het bedrijf blijven draaien.
Hierdoor kan per workload worden bepaald welke infrastructuur het beste past.
Niet iedere applicatie heeft dezelfde cloud nodig
Dat is een belangrijk uitgangspunt bij het ontwerpen van moderne IT-infrastructuur.
De vraag zou niet moeten zijn:
“Welke cloudprovider gaan we voor alles gebruiken?”
Een betere vraag is:
“Welke omgeving past het beste bij deze specifieke applicatie en deze specifieke data?”
Voor iedere workload kunnen vervolgens verschillende factoren worden beoordeeld.
Hoe gevoelig is de informatie?
Hoeveel capaciteit is nodig?
Hoe belangrijk is beschikbaarheid?
Moet de applicatie snel kunnen opschalen?
Welke wet- en regelgeving is relevant?
Welke externe diensten zijn noodzakelijk?
Hoe eenvoudig moet de applicatie later kunnen worden verhuisd?
Op basis daarvan kan een bewuste keuze worden gemaakt.
Voorkom vendor lock-in
Een andere belangrijke overweging is vendor lock-in.
Vendor lock-in ontstaat wanneer een organisatie zo afhankelijk wordt van technologie van één leverancier dat overstappen bijzonder moeilijk of kostbaar wordt.
Dat risico bestaat vooral wanneer applicaties sterk worden gebouwd rondom specifieke technologie die uitsluitend binnen één cloudplatform beschikbaar is.
In het begin kan dat zeer aantrekkelijk zijn.
Ontwikkelaars kunnen snel nieuwe functionaliteiten bouwen en hoeven veel onderliggende techniek niet zelf te beheren.
Maar naarmate een omgeving groeit, kan migreren steeds ingewikkelder worden.
Bij het ontwerpen van een Private Nederlandse Cloud is het daarom verstandig om ook naar open standaarden, exportmogelijkheden en overdraagbaarheid te kijken.
Denk vooraf na over een exitstrategie
Een goede cloudstrategie begint eigenlijk al met nadenken over het einde van de samenwerking.
Dat klinkt misschien vreemd.
Niemand selecteert een nieuwe cloudprovider met het idee om onmiddellijk weer te vertrekken.
Toch kan een samenwerking tien jaar of langer duren.
In die periode kan veel veranderen.
Een leverancier kan worden overgenomen.
Prijzen kunnen wijzigen.
Nieuwe technologie kan beschikbaar komen.
Wetgeving kan veranderen.
De organisatie zelf kan groeien of juist krimpen.
Daarom moet vooraf duidelijk zijn hoe applicaties en gegevens kunnen worden meegenomen.
Een goede Private Nederlandse Cloud biedt niet alleen een eenvoudige ingang, maar ook een realistische uitgang.
Managed Private Cloud
Niet iedere organisatie beschikt over een eigen team van cloudspecialisten.
Daarom kan een Private Nederlandse Cloud volledig of gedeeltelijk als managed dienst worden aangeboden.
De provider kan dan bijvoorbeeld verantwoordelijk zijn voor onderdelen zoals:
- technisch beheer;
- monitoring;
- updates;
- patches;
- back-ups;
- netwerkbeheer;
- capaciteitsbeheer;
- beveiligingsmaatregelen;
- incidentafhandeling.
Hierdoor kan een organisatie profiteren van private-cloudinfrastructuur zonder alle specialistische kennis zelf in huis te hoeven hebben.
De exacte taakverdeling moet uiteraard vooraf duidelijk worden vastgelegd.
Self-managed of volledig beheerd?
Een private cloud betekent niet automatisch dat de leverancier alles moet beheren.
Organisaties met een eigen ervaren IT-afdeling kunnen ervoor kiezen om veel beheerwerkzaamheden zelf uit te voeren.
Andere bedrijven willen juist zoveel mogelijk uitbesteden.
Er bestaan daarom verschillende beheermodellen.
Bij het vergelijken van providers is het verstandig om precies te bepalen waar de verantwoordelijkheid van de cloudprovider eindigt en waar die van de klant begint.
Dat voorkomt onduidelijkheid wanneer er later een beveiligingsprobleem of storing ontstaat.
Wat kost een Private Nederlandse Cloud?
Een Private Nederlandse Cloud hoeft niet de goedkoopste cloudoplossing te zijn.
Dat is ook niet noodzakelijk het belangrijkste doel.
Een private omgeving kan dedicated infrastructuur, specialistisch beheer, aanvullende beveiliging, monitoring en uitgebreide beschikbaarheidsmaatregelen bevatten.
Hierdoor moet de vergelijking met een eenvoudige public-cloudserver zorgvuldig worden gemaakt.
Kijk daarom niet uitsluitend naar de maandelijkse prijs.
Neem ook beheer, beveiliging, ondersteuning, back-ups, netwerkverkeer, licenties, migratie en interne personeelskosten mee.
De totale kosten van een cloudomgeving worden vaak aangeduid als de Total Cost of Ownership.
Pas wanneer alle relevante kosten worden meegenomen, kunnen verschillende cloudmodellen eerlijk worden vergeleken.
Waar moet je op letten bij het kiezen van een provider?
Wie op zoek gaat naar een Private Nederlandse Cloud doet er verstandig aan verschillende providers uitgebreid te vergelijken.
Stel daarbij concrete vragen.
Waar staan de datacenters?
Waar worden back-ups opgeslagen?
Welke infrastructuur is daadwerkelijk exclusief voor onze organisatie?
Wie heeft administratieve toegang?
Hoe wordt toegang gelogd?
Welke beveiligingsmaatregelen zijn standaard aanwezig?
Welke certificeringen heeft de provider?
Hoe is redundantie geregeld?
Welke beschikbaarheid wordt gegarandeerd?
Hoe snel wordt gereageerd bij incidenten?
Kunnen wij onze data eenvoudig exporteren?
En wat gebeurt er wanneer we besluiten naar een andere provider te migreren?
Hoe concreter de antwoorden, hoe beter een organisatie kan beoordelen wat zij daadwerkelijk afneemt.
Nederlandse provider betekent niet automatisch Nederlandse cloud
Ook hier is voorzichtigheid belangrijk.
Een website in het Nederlands of een kantoor in Nederland betekent niet automatisch dat alle infrastructuur en data zich in Nederland bevinden.
Andersom kan een buitenlandse provider uiteraard wel Nederlandse datacenters gebruiken.
Wanneer datasoevereiniteit belangrijk is, moet daarom naar de volledige structuur worden gekeken.
Onderzoek de leverancier.
Onderzoek de infrastructuur.
Onderzoek de eigendomsstructuur.
En onderzoek de technische afhankelijkheden.
Pas daarna kun je bepalen in hoeverre daadwerkelijk sprake is van een Nederlandse en eventueel soevereine private cloud.
Private Nederlandse Cloud en de toekomst van AI
De discussie over private cloud krijgt bovendien een nieuwe dimensie door kunstmatige intelligentie.
Organisaties willen steeds vaker AI gebruiken om interne informatie te analyseren.
Denk aan contracten, klantgegevens, technische documentatie, rapportages, medische informatie of interne kennisbanken.
Daarmee ontstaat onmiddellijk een belangrijke vraag:
waar wordt deze informatie verwerkt?
Wanneer vertrouwelijke bedrijfsinformatie naar externe AI-platformen wordt gestuurd, moet een organisatie goed begrijpen wat er vervolgens met die gegevens gebeurt.
Hierdoor kan private AI-infrastructuur binnen Nederlandse cloudomgevingen in de toekomst steeds interessanter worden.
Organisaties kunnen AI-functionaliteit dan dichter bij hun eigen data organiseren en meer controle houden over de informatie die modellen verwerken.
Digitale autonomie wordt een strategisch onderwerp
De keuze voor een Private Nederlandse Cloud gaat uiteindelijk over meer dan servers.
Digitale infrastructuur is inmiddels een essentieel onderdeel van vrijwel iedere organisatie.
Wanneer die infrastructuur niet beschikbaar is, kunnen bedrijfsprocessen stilvallen.
Wanneer data verloren gaat, kan grote schade ontstaan.
En wanneer een organisatie volledig afhankelijk wordt van één externe leverancier, kan haar keuzevrijheid afnemen.
Daarom verschuift cloudstrategie steeds meer van de IT-afdeling naar het management.
Digitale autonomie wordt een strategisch bedrijfsbelang.
Is een Private Nederlandse Cloud voor iedere organisatie geschikt?
Nee.
Een private cloud is niet automatisch voor iedere toepassing de beste oplossing.
Voor sommige organisaties is een standaard public cloud voldoende.
Voor andere bedrijven kan een combinatie van public en private cloud aantrekkelijker zijn.
De juiste oplossing hangt af van de gegevens, applicaties, regelgeving, gewenste beschikbaarheid, interne kennis en het beschikbare budget.
Het belangrijkste is daarom niet om koste wat kost voor private cloud te kiezen.
Het belangrijkste is dat de keuze bewust wordt gemaakt.
Conclusie: Private Nederlandse Cloud biedt meer grip op kritieke IT
Een Private Nederlandse Cloud combineert de flexibiliteit van cloudtechnologie met een afgeschermde omgeving en de mogelijkheid om belangrijke data en applicaties binnen Nederland onder te brengen.
Daarmee kan deze cloudvorm interessant zijn voor organisaties die hogere eisen stellen aan controle, beveiliging, prestaties, compliance en datasoevereiniteit.
Vooral bij gevoelige gegevens en bedrijfskritische applicaties kan het waardevol zijn om precies te weten waar informatie staat, wie de infrastructuur beheert en welke partijen toegang kunnen krijgen.
Tegelijkertijd is het belangrijk om niet alleen naar het etiket “Private Nederlandse Cloud” te kijken.
Onderzoek hoe de omgeving technisch is opgebouwd, waar back-ups worden bewaard, welke onderdelen daadwerkelijk dedicated zijn, onder welke jurisdictie de provider valt en hoe eenvoudig gegevens later kunnen worden verhuisd.
De toekomst van cloudcomputing draait namelijk niet uitsluitend om steeds meer capaciteit naar de cloud verplaatsen.
Het draait steeds meer om bewust bepalen welke data je waar onderbrengt, wie daar controle over heeft en hoeveel digitale onafhankelijkheid je als organisatie wilt behouden.